توسعه بنادر ایران

‫توسعه اقتصادی پایدار ایران مستلزم آزادی سیاسی، ثبات سیاسی، آزادی اقتصادی و ثبات سیاست‌های اقتصادی است. برای پیشبرد این اهداف، جامعه می‌باید بر مبنایی خردگرا و آینده‌نگر سازمان داده شود تا بتواند با درک نمونه‌های خوب آن در جهان کنونی موانع دموکراسی و توسعه اقتصادی را از سر راه برداشته و کار استقرار دموکراسی و توسعه اقتصادی کشور را سامان دهد. اکنون اقتصاد جهانی با چنان سرعتی در حال تحول است که شکست در برنامه اصلاحات اقتصادی و سیاسی می‌تواند ایران را به حاشیه اقتصاد جهانی براند و در فرصتی کوتاه آنرا اسیر دور تسلسل باطل عقب‌ماندگی کند.‬

‫اصلاح و تکمیل وضعیت بنادر موجود ایران، ایجاد دو بندر جدید یکی در چابهار و دیگری در جزیره قشم، و توسعه خطوط ارتباطی مناطق مختلف کشور، از دیدگاه توسعه صنعتی می‌تواند یکی از عوامل موثری باشد که کشور را در مسیر رسیدن به اقتصادی شکوفاتر قرار دهد.‬

‫از میان صدها شهر ساحلی موجود در کشور که به آنها اصطلاحا «بندر» گفته می‌شود، تنها ۱۳ بندر تجاری و نفتی در ایران وجود دارند که دارای اسکله و بارانداز و تجهیزات بندری و امکانات و تجهیزات مدرن و پیشرفته مورد نیاز بنادر تجاریند. این ۱۳ بندر عبارتند از امیرآباد، نوشهر و انزلی در شمال ایران؛ خرمشهر، آبادان، خمینی، ماهشهر، خارک، بوشهر، باهنر و رجایی در جنوب؛ و همچنین بهشتی و کلانتری در منطقه چابهار. این بنادر مجموعاً دارای ۱۵۷ پست اسکله به طول ۲۷ کیلومتر می‌باشند. برابر مدارک رسمی سازمان بنادر و کشتیرانی ایران، مجموع ظرفیت کالای تخلیه و بارگیری‌شده این ۱۳ بندر حداکثر بالغ بر ۲۰۰ میلیون تُن است. در سال ۱۳۸۹ روی هم رفته ۱۳۰ میلیون تُن کالای غیر نفتی در بنادر ایران تخلیه و بارگیری شد که ۹۰ درصد صادرات و ۸۴ درصد واردات کشور را شامل می‌شود.‬

تا سال ۱۳۵۷، بنادر کشور شامل ۲ بندر در شمال و ۷ بندر در جنوب بود، و همه این بنادر از لحاظ عمق کم آب در کنار اسکله‌ها، کوچک بودن ورودی و حوضچه‌های داخلی، محدود بودن محوطه باراندازها و انبارهای سرپوشیده و انبارهای مجهز بسردخانه، و از همه مهمتر بی‌دانشی و کم تجربگی در امور تخلیه و بارگیری، تفکیک اصولی کالای وارده و در اختیار نداشتن وسایل و تجهیزات به اندازه کافی برای انتقال کالا از داخل بنادر به نقاط مختلف کشور و عدم مدیریت در رده‌های مختلف سازمان بنادر کشور، دچار نارسایی بودند. لذا در سالهای ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۷ کشور ایران با مشکلات بسیار فراوانی از لحاظ تخلیه کالای وارده روبرو گردید.‬

بنادر ایران


‫از انقلاب ۱۳۵۷ ضمن توسعه بنادر موجود و اضافه کردن سطح باراندازها، و تا حدی عمیق کردن مسیر ورودی بنادر و اسکله‌ها، جمعاً ۴ بندر جدید نیز ساخته شده است. با وجود داشتن این تعداد بندر و با وجود هزینه کردن میلیاردها دلار برای بهبود و تکمیل آنها، متاسفانه هیچیک از این بنادر تا این زمان قادر به پذیرش کشتی‌های با ظرفیت بالا (بیش از هفتاد هزار تُن) از نوع کانتینر و رو رو نبوده‌اند.  اجباراً اکثر کالایی که بوسیله کشتی‌های تجاری با ظرفیت بالای هفتاد هزار تُن حمل می‌شوند به علت آماده نبودن بنادر ایران در خلیج فارس، در بنادر مجهز و مدرن شیخ‌نشینهای عربی تخلیه شده و سپس به وسیله کشتی‌هایی با ظرفیت کمتر به ایران حمل می‌شوند که قادر به ورود به بنادر کشور و پهلو گرفتن در اسکله‌های آنها هستند. نتیجه دو بار تخلیه و بارگیری و پرداخت عوارض گمرکی و هزینه‌های بندری و غیره به بنادر شیخ‌نشینهای عربی، سرازیر شدن مبالغ بسیار هنگفتی به خزانه کشورهای عربی و شکوفایی اقتصادی آنها بوده است، ضمن اینکه کلیه کالای وارداتی به کشورمان با قیمت گرانتری به دست مصرف کننده ایرانی رسیده و کالای صادراتی به خارج کشور با قیمت گرانتری وارد بازار کشورهای خارجی می‌گردد! لذا بالا بودن قیمت کالا باعث جلوگیری از یافتن خریدار مناسب برای کالای صادراتی ایران شده است.‬

‫با وجود سابقه بسیار طولانی‌تر بنادر کشور، بنادر ایرانی از لحاظ وسعت، تجهیزات، سیستم عملکرد و مدیریت، دانش بندرداری، ظرفیت تخلیه و بارگیری، بار اندازها و انبارهای سرپوشیده و غیره متاسفانه نه تنها در سطح برابر با بنادر شیخ‌نشین‌های عربی نیستند، بلکه در رده‌بندی جهانی بنادر در سطح بسیار پایینتری قرار گرفته‌اند.‬

‫برای بهبود وضع فعلی، بالا بردن ظرفیت صادرات و واردات بنادر شمال و جنوب، اندیشگاه ملی ایرانیان پیشنهادی را در دو مرحله ارائه می‌دهد:‬

‫۱) به حداکثر رسانی ضریب بهره‌برداری از تأسیسات فعلی با اصلاح نواقص موجود در بنادر و تکمیل تجهیزات، تجدید نظر در تشکیلات و وظایف سازمان بنادر، و بالا بردن سطح دانش کلیه کارکنان از نقطه نظر آموزش‌های کلاسیک و تجربی. برای تأمین کادر فنی ضروری علاوه بر ایجاد و تقویت آموزشگاه فنی برای آموزش کادر، باید مقررات خاص استخدامی تنظیم و تدابیر لازم اتخاذ گردد.‬

‫۲) ایجاد دو بندر جدید یکی در سواحل جزیره قشم و دیگری در خلیج چابهار، با توجه به نیازهای بندری ایران و سایر کشورهای همجوار که رابطه‌ای مستقیم با دریاهای آزاد نداشته و علاقمندند که از طریق کشور دیگری چون ایران کالای وارداتی و صادراتی خود را از طریق ترانزیت منتقل نمایند.‬


برای خواندن بیشتر، چکیده مقاله «توسعه بنادر ایران» را دریافت کنید (یک مگابایت در قالب PDF).


 پرسش، پیشنهاد یا همکاری
چنانچه درباره این مقاله پرسش یا پیشنهادی دارید، مایلید دیدگاه‌های خود را با ما در میان گذارید، و یا در توسعه این سرفصل با اندیشگاه همکاری کنید، لطفا با ما تماس بگیرید